Bu həftənin əsas xarici siyasət hadisəsi Azərbaycana rəsmi səfər və Prezident İlham Əliyevin Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Əl Nəhyan ilə Şuşada danışıqları oldu.
Liderlər hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə, eləcə də müxtəlif sektorlarda əməkdaşlığa və hökumətlərarası tənzimləməyə dair 13 sənəd imzalayıblar.
Xatırladaq ki, hələ bu ilin iyulunda İlham Əliyevin Əbu-Dabiyə səfəri zamanı Azərbaycan hökuməti ilə BƏƏ hökuməti arasında Hərtərəfli İqtisadi Tərəfdaşlıq Sazişi imzalanmışdı. Bu yeni sənədlər paketi Bakı və Əbu-Dabi arasında qarşılıqlı tərəfdaşlıq və iqtisadi əməkdaşlıq strategiyasını daha da inkişaf etdirir.
Yeni təsir vasitələri
Son illər Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasəti transformasiyaya məruz qalıb: ənənəvi diplomatiya yeni hərbi və iqtisadi təsir alətləri ilə tamamlanıb. Bakı qarşılıqlı etimad və qarşılıqlı maraq prinsiplərini saxlamaqla, iqtisadi əməkdaşlığın daha mürəkkəb mexanizmini qurur. Bu gün Azərbaycan iş yerlərinin yaradılmasına, investisiyaların cəlb edilməsinə, qabaqcıl texnologiyalara malik aparıcı qlobal şirkətlərin öz layihələrinə cəlb edilməsinə yönəlmiş gündəliyi müəyyən edir.
Bakının xarici siyasət istiqaməti ikitərəfli əməkdaşlıq üçün perspektivli gündəmlər təklif edən qonşu dövlətlər də daxil olmaqla, bütün spektri əhatə edir. Fars körfəzinin ərəb monarxiyaları neft və qaz kapitalını yüksək texnologiyalar, ticarət və turizm iqtisadiyyatlarına çevirməkdə təsirli nəticələr əldə edərək bu baxımdan xüsusi yer tutur.
Bu kontekstdə BƏƏ ilə münasibətlər məntiqi olaraq Qətər və Səudiyyə Ərəbistanı ilə tərəfdaşlıqlara uyğun gəlir. Dünyanın aparıcı maliyyə mərkəzlərindən biri olan Qətər bərpa olunmuş Suriya Ərəb Respublikasında elektrik enerjisi istehsalına dəstək məqsədilə avqust ayından başlayan Azərbaycan-Türkiyə-Suriya sistemi (ən azı 1,2 milyard kubmetr) üzrə Azərbaycan qazının tədarükünü maliyyələşdirir. Xəzər sahilində kənd təsərrüfatı və Abşeron əhalisi üçün yeni imkanlar yaradacaq duzsuzlaşdırma zavodunun tikintisi üçün tərəfdaş qismində Səudiyyə Ərəbistanı şirkəti seçilib.
Səudiyyə Ərəbistanının ACWA Power şirkəti 240 meqavatlıq külək stansiyasını istismara verməyə hazırlaşır və Xəzər dənizində 3,5 giqavatlıq dəniz külək layihələrini nəzərdən keçirir. BƏƏ-nin “Masdar” şirkətinin layihələri, o cümlədən Biləsuvarda 445 meqavatlıq günəş elektrik stansiyasının tikintisi ilə birlikdə bu, Azərbaycan üçün əhəmiyyətli yaşıllıq potensialı yaradır.
Beləliklə, Bakı təkcə Fars körfəzi monarxiyaları ilə biznes qurmaq təcrübəsi qazanmır, həm də siyasi dialoqu gücləndirir, Azərbaycanın aparıcı geosiyasi güclərin gözündə nüfuzunu artırır. Sosial-iqtisadi inkişafdakı fərqlər və ticarət və investisiyaların unikal xüsusiyyətləri məhsuldar təcrübə mübadiləsi üçün zəmin yaradır: hər bir ölkə özünün modernləşmə səyahətini keçmişdir və ya keçir.
Nailiyyətlər və İmkanlar
Enerji sahəsində əməkdaşlıqda xüsusilə diqqətəlayiq addım SOCAR-ın Abu Dabi Milli Neft Şirkəti (ADNOC) ilə əməkdaşlığı olmuşdur. Keçən ilin may ayında SOCAR SARB və Umm Lulu yataqlarının işlənməsi layihələrində 3 faizlik pay alıb və sövdələşməni 285 milyon dollar dəyərində qiymətləndirib. 2023-cü ilin avqustunda ADNOC Xəzər dənizindəki Abşeron qaz-kondensat yatağının işlənməsində 30 faizlik səhmdar olub. Bu birgə layihələr Azərbaycanda sonradan ixrac üçün “yaşıl hidrogen” istehsalının yaradılmasının əsasını təşkil edir.
Ticarət ikitərəfli münasibətlərdə ən zəif həlqə olaraq qalır: həcmlər hazırda birbaşa infrastruktur əlaqələrinin olmaması ilə məhdudlaşır. Buna baxmayaraq, 2025-ci ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycan ilə BƏƏ arasında ticarət dövriyyəsi ilk növbədə Azərbaycandan ixracın artması hesabına 1,9 dəfə artaraq 77,3 milyon dolları ötüb. Perspektivli sahələrdən biri yumurta və toyuq ətinin ixracı ola bilər. Sənaye proqnozlarına görə, 2026-cı ilə qədər BƏƏ-də bu məhsulların istehlakı 480 min tona çatacaq, ölkə isə 85 faizə qədər idxal edəcək. Azərbaycan istehsalçıları bu bazarın payına iddialı ola bilərdilər.
Səfər zamanı imzalanan sənədlər sosial və əmək məsələlərindən tutmuş, rəqəmsal texnologiyalara qədər bir çox sahələri əhatə edir. Onların arasında Azərbaycanın Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi ilə BƏƏ-nin İnsan Resursları Nazirliyi arasında mütəşəkkil işçi qəbulu üzrə Əməkdaşlıq Memorandumu da var. Əmirliklərdə 55 mindən çox azərbaycanlı, o cümlədən sahibkarlar və işçilər yaşayır və turizm və özəl daşınmaz əmlaka investisiyalar sürətlə artır.
Hava nəqliyyatı da genişlənir: “Air Arabia” Abu Dabi ilə Bakı arasında uçuşların sayını həftədə altıya çatdırıb və “Etihad Airways” 2026-cı ilin mart ayından etibarən həftədə on reys həyata keçirməyə başlayacaq. Bakı Hava Limanı BƏƏ vasitəsilə postsovet regionu üçün mühüm tranzit mərkəzi olmaq potensialına malikdir.
Bakı Gəmiqayırma Zavodu ilə Abu Dhabi Ports şirkəti arasında iki konteyner gəmisinin tikintisi və satışına dair əhəmiyyətli razılaşma əldə olunub. Bu, çox güman ki, KazMunayQaz və BƏƏ-də yerləşən AD Ports Group-un 780 TEU tutumlu gəmilərin tikintisi layihəsinə aiddir ki, bu da Xəzərdə işləyən quru yükdaşıyıcıların tutumundan iki yarım dəfə çoxdur.
Nəhayət, Azərbaycanın Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi ilə Presight arasında Əməkdaşlıq Memorandumu 2025–2028-ci illər üçün milli süni intellekt strategiyasının həyata keçirilməsi çərçivəsində strateji əhəmiyyət kəsb edir. İyul ayında qəbul edilmiş AZS ISO/IEC 42001:2025 dövlət standartı və aparıcı qlobal developerlərlə razılaşmalar ölkə üçün həm dövlət idarəçiliyi, həm də biznes üçün vacib olan bu yeni sahənin inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır.
Müəllif Adəm İsmayıl Bakuvi
Mənbə haqqin.az
